📏 Tiêu chuẩn Buổi 1: Khái niệm & cấu trúc chuỗi cung ứng
Các tiêu chuẩn, framework và chứng chỉ quốc tế cần nắm để xây dựng nền tảng tư duy SCM chuẩn quốc tế.
Tổng quan
Buổi 1 đặt nền móng cho toàn bộ hành trình học SCM — từ việc hiểu chuỗi cung ứng là gì, đến cách mô hình hóa và đo lường nó. Để tư duy đúng ngay từ đầu, người học cần biết các tiêu chuẩn và framework quốc tế đã được hàng nghìn doanh nghiệp áp dụng.
Tại sao cần tiêu chuẩn?
- Ngôn ngữ chung: Khi nói "Source" hay "Deliver", mọi người trong ngành đều hiểu giống nhau nhờ SCOR Model.
- Benchmark (đối sánh): Không có tiêu chuẩn thì không thể so sánh hiệu quả chuỗi cung ứng của bạn với đối thủ.
- Tránh phát minh lại bánh xe: Các framework như SCOR, GSCF đã được kiểm chứng qua hàng chục năm thực tiễn.
- Yêu cầu của khách hàng & đối tác: Nhiều tập đoàn toàn cầu yêu cầu nhà cung cấp tuân thủ ISO 28000 hoặc áp dụng SCOR.
📋 Danh sách tiêu chuẩn liên quan
| # | Tiêu chuẩn | Tổ chức | Áp dụng cho |
|---|---|---|---|
| 1 | SCOR Model v13.0 | APICS / ASCM | Mô hình hóa & đo lường chuỗi cung ứng end-to-end |
| 2 | APICS Body of Knowledge | ASCM (trước đây APICS) | Kiến thức nền tảng SCM, chứng chỉ nghề nghiệp |
| 3 | ISO 28000:2022 | ISO | An ninh chuỗi cung ứng, quản lý rủi ro |
| 4 | GSCF Framework | Global Supply Chain Forum | Quản trị quan hệ & tích hợp quy trình xuyên chuỗi |
| 5 | Value Stream Mapping (VSM) | Lean Enterprise Institute | Mapping dòng giá trị, nhận diện lãng phí & bottleneck |
1️⃣ SCOR Model (v13.0)
Giới thiệu
SCOR — Supply Chain Operations Reference — là mô hình tham chiếu hoạt động chuỗi cung ứng được phát triển bởi Supply Chain Council (nay thuộc ASCM). Đây là framework phổ biến nhất thế giới để mô tả, đo lường và cải tiến chuỗi cung ứng.
- Phiên bản hiện tại: v13.0 (tích hợp Digital SCOR)
- Được sử dụng bởi: Hàng nghìn tổ chức trên toàn cầu — từ Amazon, Samsung đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Nội dung chính
6 Processes (Quy trình cốt lõi)
| Quy trình | Ý nghĩa | Ví dụ hoạt động |
|---|---|---|
| Plan | Lập kế hoạch cung-cầu, phân bổ nguồn lực | Dự báo nhu cầu, lập kế hoạch sản xuất |
| Source | Thu mua nguyên vật liệu, quản lý nhà cung cấp | Đánh giá nhà cung cấp, đặt hàng, nhận hàng |
| Make | Sản xuất / Chế biến / Lắp ráp | Sản xuất theo đơn (MTO), sản xuất để tồn kho (MTS) |
| Deliver | Giao hàng, quản lý đơn hàng, vận chuyển | Quản lý kho, vận tải, hoàn tất đơn hàng |
| Return | Xử lý trả hàng, thu hồi | Trả hàng lỗi, thu hồi bao bì, logistics ngược |
| Enable | Hỗ trợ toàn chuỗi (quản trị, CNTT, nhân sự, tuân thủ) | Quản lý dữ liệu, quy tắc kinh doanh, hiệu suất |
4 Levels (Cấp độ chi tiết)
| Level | Tên gọi | Mô tả | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Level 1 | Strategic (Chiến lược) | Phạm vi & nội dung quy trình | "Source" — Thu mua |
| Level 2 | Configuration (Cấu hình) | Phân loại chiến lược theo danh mục | Source Stocked Product (sS1), Source MTO (sS2), Source ETO (sS3) |
| Level 3 | Process Element (Phần tử quy trình) | Chi tiết từng bước hoạt động | sS1.1: Schedule Product Deliveries, sS1.2: Receive Product... |
| Level 4 | Implementation (Triển khai) | Tùy chỉnh theo doanh nghiệp cụ thể | Quy trình nhận hàng cụ thể tại kho Bình Dương của Công ty X |
5 Performance Attributes (Thuộc tính hiệu suất)
| Thuộc tính | Hướng đánh giá | Metric tiêu biểu |
|---|---|---|
| Reliability (Độ tin cậy) | Customer-facing | Perfect Order Fulfillment (%) |
| Responsiveness (Khả năng đáp ứng) | Customer-facing | Order Fulfillment Cycle Time (ngày) |
| Agility (Độ linh hoạt) | Customer-facing | Upside Supply Chain Flexibility (ngày) |
| Cost (Chi phí) | Internal-facing | Total SCM Cost (% doanh thu) |
| Asset Management (Quản lý tài sản) | Internal-facing | Cash-to-Cash Cycle Time (ngày) |
💡 Lưu ý: 3 thuộc tính đầu hướng về khách hàng (customer-facing), 2 thuộc tính sau hướng nội bộ (internal-facing). Doanh nghiệp cần cân bằng cả hai nhóm.
Áp dụng cho buổi học này
| Chủ đề buổi 1 | Phần SCOR liên quan | Cách áp dụng |
|---|---|---|
| Mô hình end-to-end | 6 Processes (L1) | Dùng Plan → Source → Make → Deliver → Return + Enable để vẽ toàn cảnh chuỗi |
| SCOR 4 cấp độ | Levels 1–4 | Hiểu cách "zoom in" từ chiến lược đến triển khai |
| Vai trò SCM chiến lược | 5 Performance Attributes | Liên kết hiệu suất SCM với chiến lược doanh nghiệp (cost leadership, differentiation) |
| Mapping thực tế | L2–L3 Process | Mapping quy trình thực tế của doanh nghiệp vào SCOR |
Ví dụ thực tế
Tình huống: Công ty sản xuất nội thất gỗ xuất khẩu (Bình Dương)
Áp dụng SCOR Level 1–3 để mapping chuỗi cung ứng:
- Plan: Dự báo đơn hàng từ đối tác Mỹ/EU theo mùa → lập kế hoạch nguyên liệu gỗ.
- Source: Thu mua gỗ cao su từ Tây Ninh, phụ kiện kim loại từ Đài Loan → đánh giá nhà cung cấp bằng SCOR metrics.
- Make: Sản xuất theo đơn (Make-to-Order — sM2) vì mỗi lô hàng theo spec riêng.
- Deliver: Giao hàng FOB cảng Cát Lái → theo dõi Order Fulfillment Cycle Time.
- Return: Xử lý hàng lỗi trả về từ khách hàng Mỹ → quy trình Return Defective Product (sDR1).
- Enable: Hệ thống ERP quản lý toàn bộ dữ liệu, quy tắc compliance FSC (gỗ hợp pháp).
2️⃣ APICS Body of Knowledge
Giới thiệu
APICS — American Production and Inventory Control Society — nay là ASCM (Association for Supply Chain Management) — là tổ chức uy tín nhất thế giới về giáo dục và chứng chỉ SCM. APICS Body of Knowledge (BoK) là hệ thống kiến thức chuẩn hóa bao trùm toàn bộ lĩnh vực quản lý chuỗi cung ứng.
Nội dung chính
Các lĩnh vực kiến thức chính (Knowledge Domains)
| Lĩnh vực | Nội dung |
|---|---|
| Supply Chain Strategy | Thiết kế chiến lược SCM phù hợp chiến lược doanh nghiệp |
| Demand Management | Dự báo, lập kế hoạch nhu cầu |
| Supply Management | Quản lý nguồn cung, mua hàng |
| Operations & Production | Sản xuất, chất lượng, lean |
| Logistics & Distribution | Vận tải, kho bãi, phân phối |
| Technology & Analytics | ERP, AI/ML, data-driven SCM |
| Sustainability & Risk | Bền vững, rủi ro, tuân thủ |
Chứng chỉ chính liên quan
- CPIM (Certified in Planning and Inventory Management): Chuyên sâu về lập kế hoạch & quản lý tồn kho.
- CSCP (Certified Supply Chain Professional): Bao quát toàn chuỗi cung ứng end-to-end.
- SCOR-P (SCOR Professional): Chuyên gia áp dụng SCOR Model.
APICS Dictionary
APICS Dictionary (hiện tại phiên bản thứ 17) là từ điển chuẩn của ngành với hơn 5.000 thuật ngữ. Khi có tranh cãi về định nghĩa, APICS Dictionary là nguồn tham chiếu cuối cùng.
Áp dụng cho buổi học này
- Supply Chain Strategy domain giúp hiểu vai trò SCM trong chiến lược doanh nghiệp (cost leadership, differentiation, focus).
- APICS Dictionary cung cấp định nghĩa chuẩn cho tất cả thuật ngữ buổi 1: Supply Chain, Bottleneck, Lead Time, Throughput...
- CPIM/CSCP syllabus là kim chỉ nam để biết mức độ kiến thức cần đạt.
Ví dụ thực tế
Một chuyên viên SCM tại Việt Nam chuẩn bị thi CSCP sẽ cần nắm vững:
- Cách định nghĩa chuỗi cung ứng end-to-end (từ nhà cung cấp cấp n đến khách hàng cuối).
- Sự khác biệt giữa push system và pull system.
- Cách SCOR Model chia nhỏ chuỗi cung ứng thành các process có thể đo lường.
Đây chính là nội dung core của Buổi 1.
3️⃣ ISO 28000:2022 — An ninh chuỗi cung ứng
Giới thiệu
ISO 28000:2022 — Security and resilience — Security management systems — Requirements — là tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý an ninh chuỗi cung ứng. Phiên bản 2022 thay thế ISO 28000:2007, được cập nhật theo cấu trúc HLS (High Level Structure) giống ISO 9001, ISO 14001.
- Tổ chức ban hành: ISO (International Organization for Standardization)
- Phạm vi: Mọi tổ chức tham gia chuỗi cung ứng — từ sản xuất, logistics, đến bán lẻ.
Nội dung chính
Cấu trúc chính (theo Annex SL / HLS)
| Điều khoản | Nội dung | Liên quan SCM |
|---|---|---|
| 4. Context | Bối cảnh tổ chức, bên liên quan | Mapping stakeholder trong chuỗi |
| 5. Leadership | Cam kết lãnh đạo, chính sách an ninh | Vai trò chiến lược của SCM |
| 6. Planning | Đánh giá rủi ro & cơ hội | Nhận diện rủi ro chuỗi cung ứng |
| 7. Support | Nguồn lực, năng lực, truyền thông | Enable process (SCOR) |
| 8. Operation | Kiểm soát hoạt động, ứng phó sự cố | Source, Make, Deliver |
| 9. Performance | Giám sát, đo lường, đánh giá nội bộ | Performance attributes |
| 10. Improvement | Cải tiến liên tục | Kaizen, PDCA |
Điểm mới trong phiên bản 2022
- Tích hợp tư duy dựa trên rủi ro (risk-based thinking).
- Tương thích với các hệ thống quản lý khác (ISO 9001, ISO 14001).
- Nhấn mạnh resilience (khả năng phục hồi) — rất phù hợp hậu COVID-19.
Áp dụng cho buổi học này
| Chủ đề buổi 1 | Phần ISO 28000 liên quan |
|---|---|
| Mô hình end-to-end | Điều khoản 4 — Context: xác định phạm vi & ranh giới chuỗi |
| Vai trò SCM chiến lược | Điều khoản 5 — Leadership: SCM cần sự cam kết từ C-level |
| Mapping thực tế | Điều khoản 6 — Planning: mapping rủi ro trên từng mắt xích |
Ví dụ thực tế
Tình huống: Công ty logistics tại TP.HCM vận chuyển hàng điện tử
Áp dụng ISO 28000 để:
- Mapping rủi ro trên toàn chuỗi: mất hàng tại kho trung chuyển, hàng giả trà trộn, rò rỉ thông tin khách hàng.
- Xây dựng quy trình kiểm soát: Camera, seal container, GPS tracking, kiểm tra nhân sự.
- Tích hợp với SCOR: Rủi ro an ninh được gắn vào từng process (Source → kiểm tra nhà cung cấp; Deliver → bảo vệ hàng vận chuyển).
4️⃣ GSCF Framework — Global Supply Chain Forum
Giới thiệu
GSCF Framework được phát triển bởi các nhà nghiên cứu tại Ohio State University thông qua Global Supply Chain Forum. Khác với SCOR tập trung vào hoạt động (operations), GSCF nhấn mạnh quản trị quan hệ (relationship management) và tích hợp quy trình xuyên chức năng (cross-functional integration).
Nội dung chính
8 Key Business Processes
| # | Quy trình | Mô tả |
|---|---|---|
| 1 | Customer Relationship Management (CRM) | Quản trị quan hệ khách hàng chiến lược |
| 2 | Supplier Relationship Management (SRM) | Quản trị quan hệ nhà cung cấp chiến lược |
| 3 | Customer Service Management (CSM) | Quản lý dịch vụ khách hàng |
| 4 | Demand Management | Cân bằng cung-cầu, quản lý nhu cầu |
| 5 | Order Fulfillment | Hoàn tất đơn hàng end-to-end |
| 6 | Manufacturing Flow Management | Quản lý dòng sản xuất linh hoạt |
| 7 | Product Development & Commercialization | Phát triển sản phẩm mới tích hợp chuỗi |
| 8 | Returns Management | Quản lý trả hàng & logistics ngược |
So sánh GSCF vs SCOR
| Tiêu chí | SCOR | GSCF |
|---|---|---|
| Trọng tâm | Hoạt động (operations) | Quan hệ (relationships) |
| Góc nhìn | Process-centric | Cross-functional |
| Số quy trình | 6 processes | 8 processes |
| Đo lường | Metrics cụ thể (500+) | Chiến lược quan hệ |
| Phù hợp cho | Cải tiến hoạt động, benchmark | Thiết kế chiến lược tích hợp |
| Bổ sung nhau | ✅ Có — dùng song song rất hiệu quả | ✅ Có |
Áp dụng cho buổi học này
- Mô hình end-to-end: GSCF bổ sung góc nhìn quan hệ mà SCOR thiếu — ai kết nối với ai, và quan hệ đó ở mức nào (arm's length hay partnership).
- Vai trò SCM chiến lược: 8 processes của GSCF cho thấy SCM không chỉ là logistics mà bao gồm cả CRM, SRM, phát triển sản phẩm.
- Mapping thực tế: Kết hợp SCOR (hoạt động) + GSCF (quan hệ) để có bức tranh đầy đủ.
Ví dụ thực tế
Tình huống: Chuỗi cà phê từ Đắk Lắk ra quốc tế
- SRM: Xây dựng quan hệ đối tác với nông dân thay vì mua rời → đảm bảo chất lượng, giá ổn định.
- CRM: Phân loại khách hàng chiến lược (nhà rang xay Nhật Bản, EU) vs khách hàng thông thường → tùy chỉnh dịch vụ.
- Order Fulfillment: Quy trình hoàn tất đơn hàng khác nhau cho FOB vs CIF vs DDP.
- Demand Management: Dự báo nhu cầu theo mùa vụ thu hoạch (tháng 10–12) và mùa tiêu thụ (tháng 1–3 tại Bắc bán cầu).
5️⃣ Value Stream Mapping (VSM)
Giới thiệu
Value Stream Mapping (VSM) — Bản đồ dòng giá trị — là công cụ trực quan hóa từ Lean Manufacturing, do Toyota phát triển và được Lean Enterprise Institute (LEI) chuẩn hóa. VSM giúp nhìn thấy toàn bộ dòng chảy của vật liệu và thông tin từ nguyên liệu thô đến khách hàng cuối.
Nội dung chính
Các thành phần chính của VSM
| Thành phần | Ý nghĩa | Ký hiệu |
|---|---|---|
| Process Box | Công đoạn/bước trong chuỗi | Hình chữ nhật |
| Inventory Triangle | Tồn kho giữa các bước | Tam giác |
| Information Flow | Dòng thông tin (đơn hàng, dự báo) | Mũi tên nét đứt |
| Material Flow | Dòng vật liệu vật lý | Mũi tên nét liền |
| Timeline | Thời gian xử lý (PT) & thời gian chờ (WT) | Đường zigzag dưới cùng |
| Kaizen Burst | Cơ hội cải tiến | Hình ngôi sao nổ |
Hai loại bản đồ
- Current State Map: Bản đồ hiện trạng — "Chúng ta đang ở đâu?"
- Future State Map: Bản đồ tương lai — "Chúng ta muốn đến đâu?"
Các chỉ số quan trọng trong VSM
| Chỉ số | Ý nghĩa |
|---|---|
| Lead Time (LT) | Tổng thời gian từ đầu đến cuối dòng giá trị |
| Processing Time (PT) | Thời gian thực sự tạo giá trị |
| Value-Added Ratio | PT / LT × 100% — thường chỉ 1–5%! |
| Takt Time | Nhịp sản xuất theo nhu cầu khách hàng |
| Bottleneck | Điểm nghẽn — công đoạn có cycle time dài nhất |
Áp dụng cho buổi học này
| Chủ đề buổi 1 | Phần VSM liên quan |
|---|---|
| Mô hình end-to-end | Current State Map — nhìn toàn cảnh chuỗi |
| SCOR Model | VSM bổ sung cho SCOR L3–L4: chi tiết hóa từng bước trong process |
| Mapping thực tế | VSM là công cụ chính để mapping chuỗi thực tế |
| Bottleneck | VSM giúp nhận diện bottleneck bằng timeline analysis |
Kết hợp VSM với SCOR
1
SCOR Level 1–2
Xác định phạm vi: Plan → Source → Make → Deliver
↓
2
SCOR Level 3
Chi tiết hóa từng process element
↓
3
VSM Mapping
Vẽ dòng giá trị, đo thời gian, nhận diện waste
↓
4
SCOR Level 4
Thiết kế quy trình cải tiến dựa trên Future State Map
Ví dụ thực tế
Tình huống: Nhà máy may mặc xuất khẩu (Long An)
Vẽ VSM cho quy trình từ nhận vải đến giao thành phẩm:
- Lead Time tổng: 15 ngày
- Processing Time: 3 ngày (cắt: 0.5 ngày → may: 1.5 ngày → QC: 0.5 ngày → đóng gói: 0.5 ngày)
- Value-Added Ratio: 3/15 = 20% — nghĩa là 80% thời gian là chờ đợi!
- Bottleneck: Công đoạn may (cycle time dài nhất, hàng tồn đọng trước trạm may).
- Kaizen Burst: Giảm WIP giữa cắt và may bằng hệ thống kéo (pull system), áp dụng FIFO lane.
🎓 Chứng chỉ liên quan
| Chứng chỉ | Tổ chức | Yêu cầu | Phù hợp cho | Chi phí ước tính |
|---|---|---|---|---|
| CPIM (Certified in Planning and Inventory Management) | ASCM (APICS) | 2 kỳ thi (Part 1 & Part 2), không yêu cầu kinh nghiệm bắt buộc | Chuyên viên kế hoạch, tồn kho, sản xuất | ~$2,000–$2,500 |
| CSCP (Certified Supply Chain Professional) | ASCM (APICS) | 1 kỳ thi, cần 3 năm kinh nghiệm HOẶC bằng cử nhân + 1 năm kinh nghiệm | Quản lý SCM end-to-end, manager trở lên | ~$2,000–$2,500 |
| SCOR-P (SCOR Professional) | ASCM (APICS) | Hoàn thành khóa học SCOR + workshop + thi | Chuyên gia tư vấn, cải tiến chuỗi cung ứng | ~$3,000–$4,000 |
| CLTD (Certified in Logistics, Transportation and Distribution) | ASCM (APICS) | 1 kỳ thi, không yêu cầu kinh nghiệm bắt buộc | Chuyên viên logistics, vận tải | ~$2,000–$2,500 |
| Lean Six Sigma Green Belt | ASQ / IASSC | Thi + dự án thực tế (tùy tổ chức) | Người muốn ứng dụng VSM & cải tiến liên tục | ~$300–$2,000 |
💡 Gợi ý lộ trình cho người mới:
- Bắt đầu với CPIM Part 1 → xây nền tảng vững.
- Thi CSCP khi đủ kinh nghiệm → bao quát end-to-end.
- Học thêm SCOR-P hoặc Lean Six Sigma tùy hướng phát triển.
🔗 Ma trận tiêu chuẩn × Chủ đề buổi học
| Chủ đề buổi học | Tiêu chuẩn áp dụng | Mức độ | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Mô hình chuỗi cung ứng end-to-end | SCOR (L1), GSCF | ⭐⭐⭐ Bắt buộc | Hai framework bổ trợ: SCOR (operations) + GSCF (relationships) |
| Vai trò SCM trong chiến lược doanh nghiệp | APICS BoK, SCOR Performance Attributes | ⭐⭐ Nên có | APICS BoK cung cấp tư duy chiến lược SCM |
| SCOR Model (6 processes, 4 levels) | SCOR v13.0 | ⭐⭐⭐ Bắt buộc | Nền tảng cốt lõi — cần nắm vững trước khi học tiếp |
| Mapping chuỗi cung ứng thực tế | VSM, SCOR L3–L4 | ⭐⭐⭐ Bắt buộc | VSM là công cụ thực hành chính |
| An ninh & rủi ro chuỗi cung ứng | ISO 28000:2022 | ⭐⭐ Nên có | Bổ sung góc nhìn an ninh & resilience |
Chú thích:
- ⭐⭐⭐ Bắt buộc: Cần nắm vững để hiểu bài và làm bài tập.
- ⭐⭐ Nên có: Mở rộng kiến thức, phù hợp ai muốn đào sâu.
- ⭐ Tham khảo: Biết để mở rộng tầm nhìn.
📝 Checklist tuân thủ
SCOR Model
- [ ] Đã hiểu và phân biệt được 6 processes: Plan, Source, Make, Deliver, Return, Enable
- [ ] Đã biết 4 cấp độ (Level 1–4) và vai trò từng cấp
- [ ] Đã nắm 5 performance attributes và metric tiêu biểu
- [ ] Có thể mapping một chuỗi đơn giản theo SCOR Level 1–2
APICS Body of Knowledge
- [ ] Đã biết APICS/ASCM là tổ chức nào, vai trò trong ngành
- [ ] Đã hiểu các lĩnh vực kiến thức chính (knowledge domains)
- [ ] Đã phân biệt được CPIM vs CSCP vs SCOR-P
ISO 28000:2022
- [ ] Đã hiểu mục đích tiêu chuẩn — an ninh chuỗi cung ứng
- [ ] Đã biết cấu trúc HLS và cách tích hợp với ISO khác
- [ ] Đã nhận diện được ít nhất 3 rủi ro an ninh trong chuỗi cung ứng mẫu
GSCF Framework
- [ ] Đã liệt kê được 8 key business processes
- [ ] Đã so sánh được GSCF vs SCOR (điểm mạnh/yếu)
- [ ] Đã hiểu tại sao cần cả hai framework
Value Stream Mapping
- [ ] Đã biết các ký hiệu cơ bản của VSM
- [ ] Đã hiểu khái niệm Lead Time, Processing Time, Value-Added Ratio
- [ ] Đã nhận diện được bottleneck trên VSM mẫu
- [ ] Đã biết cách kết hợp VSM với SCOR (L3–L4)
📚 Tài liệu tham khảo
Tài liệu chính thức
SCOR Model v13.0
- ASCM (APICS): https://www.ascm.org/learning/scor/
- SCOR Quick Reference Guide (có thể tải miễn phí sau đăng ký)
APICS Body of Knowledge
- ASCM Learning: https://www.ascm.org/learning/
- APICS Dictionary (17th Edition)
ISO 28000:2022
- ISO: https://www.iso.org/standard/79612.html
- Tóm tắt miễn phí trên ISO Online Browsing Platform
GSCF Framework
- Lambert, D.M. (2014). Supply Chain Management: Processes, Partnerships, Performance. Supply Chain Management Institute.
- Lambert, D.M. & Enz, M.G. (2017). "Issues in Supply Chain Management: Progress and Potential." Industrial Marketing Management, 62, 1–16.
Value Stream Mapping
- Rother, M. & Shook, J. (2003). Learning to See: Value Stream Mapping to Add Value and Eliminate Muda. Lean Enterprise Institute.
- LEI: https://www.lean.org/
Sách tham khảo thêm
- Chopra, S. & Meindl, P. (2019). Supply Chain Management: Strategy, Planning, and Operation. 7th Edition, Pearson.
- Hugos, M.H. (2018). Essentials of Supply Chain Management. 4th Edition, Wiley.